Ο Τζόρτζ Όργουελ για τα Χριστούγεννα: Μπορούν οι σοσιαλιστές να είναι χαρούμενοι;


Του Τζορτζ Όργουελ, υπογεγραμμένο σαν ‘John Freeman’, Tribune, 20 Δεκεμβρίου 1943
Μετάφραση από  TheOrwellPrize.co.uk
Η σκέψη των Χριστουγέννων φέρνει αυτόματα στο μυαλό τον Κάρολο Ντίκενς, για δύο πολύ καλούς λόγους. Για να ξεκινήσουμε, ο Ντίκενς είναι ένας από τους λίγους Άγγλους συγγραφείς, που έγραψαν κάτι για τα Χριστούγεννα. Τα Χριστούγεννα είναι η πιο δημοφιλής αγγλοσαξωνική γιορτή, και  παραδόξως αυτά έχει δώσει πολύ λίγη λογοτεχνία. Σε αυτή ανήκουν τα κάλαντα, τα περισσότερα μεσαιωνικής καταγωγής,  πολύ λίγα ποιήματα των Ρόμπερτ Μπρίτζες, Τ.Σ. Έλιοτ, και κάποιων άλλων, και είναι και ο Ντίκενς, αλλά όχι πολλοί άλλοι. Κατά δεύτερον, ο Ντίκενς είναι εκπληκτικός, σχεδόν μοναδικός, ανάμεσα στους μοντέρνους συγγραφείς, στην ικανότητα του να δίνει μια πειστική εικόνα της ευτυχίας.

Ο Ντίκενς ασχολήθηκε με επιτυχία με τα Χριστούγεννα δύο φορές : σε ένα κεφάλαιο των Εγγράφων Πικγουίκ, και στη Χριστουγεννιάτικη Ιστορία. Η δεύτερη ιστορία διαβάστηκε στο Λένιν στο νεκροκρέβατο του και σύμφωνα με τη γυναίκα του, βρήκε την «μπουρζουαζίστικη συναισθηματικότητα» της εντελώς ανυπόφορη. Τώρα από μία άποψη ο Λένιν είχε δίκιο : αν ήταν σε καλύτερη υγεία, θα μπορούσε ίσως να είχε προσέξει ότι η ιστορία έχει ενδιαφέρουσες κοινωνιολογικές προεκτάσεις. Καταρχάς, παρά την αδρότητα της πινελιάς του Ντίκενς, παρόλο το πόσο αηδιαστική είναι η «θλιβερή ιστορία» του Μικρού Τιμ,  η οικογένεια Κράτσιτ δίνει την εντύπωση ότι περνά καλά. Φαίνονται τόσο χαρούμενοι, όσο δεν φαίνονται χαρούμενοι οι κάτοικοι του βιβλίου του Γουίλιαμ Μόρρις «Νέα από το Πουθενά».  Πολύ περισσότερο, και η κατανοήση του Ντίκενς πάνω σε αυτό είναι ένα από τα μυστικά της δύναμης του, η ευτυχία τους εκπορεύεται κυρίως από την αντίθεση. Είναι σε καλή διάθεση, γιατί για μια φορά έχουν αρκετά να φάνε. Ο λύκος είναι στην πόρτα, αλλά κουνάει την ουρά του. Η μυρωδιά της χριστουγεννιάτικης  πουτίγκας, ταξιδεύει μπροστά από ένα σκηνικό από ενεχυροδανειστήρια, και βαριά χειρωνακτική εργασία, και με μια διπλή έννοια το πνεύμα του Σκρουτζ  στέκεται δίπλα από το γιορτινό τραπέζι.  Ο Μπομπ Κράτσιτ θέλει μέχρι και να πιει στην υγεία του Σκρουτζ, στο οποίο διαφωνεί δικαίως η κυρία Κράτσιτ. Οι Κράτσιτ είναι ικανοί, να απολαύσουν τα Χριστούγεννα ακριβώς γιατί έρχονται μόνο μια φορά το χρόνο. Η ευτυχία τους είναι πειστική, επειδή τα Χριστούγεννα έρχονται μόνο μια φορά το χρόνο.  Η ευτυχία του είναι πειστική ακριβώς γιατί περιγράφεται, σαν ατελής.

Όλες οι προσπάθειες να περιγραφεί η μόνιμη ευτυχία από την άλλη, υπήρξαν ατελείς. Οι ουτοπίες (παρεμπιπτόντως η διφορούμενη λέξη Ουτοπία, δεν σημαίνει έναν «καλό  τόπο», αλλά απλά ένα «μη υπαρκτό τόπο») είναι πολύ συνηθισμένες στη λογοτεχνία τα τελευταία τριακόσια ή τετρακόσια χρόνια, αλλά οι «ευνοϊκές» από αυτές, είναι χωρίς παραλλαγή άνοστες, και συνήθως τους λείπει και η ζωτικότητα.

Οι πιο γνωστές μοντέρνες ουτοπίες είναι αυτές του Χ. Τζ.  Γουελς. Το όραμα του Γουέλς για το μέλλον, εκφράζεται σχεδόν εξ’ ολοκλήρου σε δύο βιβλία, που γράφτηκαν στις αρχές  της δεκαετία του ’20, Το Όνειρο και Άνθρωποι σαν Θεοί. Εδώ έχεις μια εικόνα του κόσμου, όπου θα ήθελε ο Γουέλς να τη δει, ή όπως νομίζει ότι θα ήθελε να τη δει. Είναι ένας κόσμος, του οποίου τα κύρια χαρακτηριστικά είναι πεφωτισμένος ηδονισμός και επιστημονική περιέργεια. Όλα τα κακά και οι μιζέριες, από τα οποία υποφέρουμε τώρα, έχουν εξαφανιστεί. Η άγνοια, ο πόλεμος, η φτώχεια, η βρωμιά, η ασθένεια, η απόγνωση, η πείνα, ο φόβος, η υπερεργασία, οι προλήψεις όλα εξαφανισμένα. Αν τον εκφράσεις έτσι, είναι αδύνατο να αρνηθείς, ότι αυτός είναι ο κόσμος, που όλοι θέλουμε να ζήσουμε. ¨Ολοι θέλουμε να εξοστρακίσουμε τα πράγματα, που ο Γουέλς θέλει να εξοστρακίσει. Αλλά υπάρχει κανένας, που θέλει να ζήσει πραγματικά μέσα σε μια Γουελσιανή Ουτοπία; Αντιθέτως, ούτε το να ζήσεις σε έναν τέτοιο κόσμο, ούτε το να ξυπνήσεις σε έναν υγιεινίστικο προάστιο με κήπoυς, κατακλυζόμενο από μισόγυμνους με δασκαλίστικο ύφος, έχει γίνει ένα συνειδητό πολιτικό κίνητρο. Ένα βιβλίο όπως ο Δυνατός Γενναίος Κόσμος, εκφράζει το φόβο, που νιώθει ο μοντέρνος άνθρωπος, από την εκλογικευμένα ηδονιστική κοινωνία, που είναι μέσα στη δύναμη του να δημιουργήσει. Ένας καθολικός συγγραφέας είπε πρόσφατα, ότι οι Ουτοπίες τώρα πια είναι τεχνολογικά δυνατές, και συνεπώς το πώς να αποφύγεις την Ουτοπία έχει γίνει σοβαρό πρόβλημα. Δεν μπορούμε να τ παρακάμψουμε αυτό, σαν ένα σαχλό σχόλιο. Γιατί μία από τις πηγές του φασιστικού κινήματος είναι η επιθυμία να αποφύγει κανείς έναν πολύ λογικό, και πολύ άνετο κόσμο.

Όλες οι «ευνοϊκές» Ουτοπίες φαίνεται να είναι παρόμοιες στον τρόπο, που αξιώνουν την τελειότητα, ενώ φαίνονται ανίκανες να υπενιχθούν την ευτυχία.  Τα Νέα από το Πουθενά είναι μια «χαζοχαρούμενη» εκδοχή της Γουελσιανής Ουτοπίας. Όλοι είναι ευγενικοί και λογικοί, όλες οι ταπετσαρίες έρχονται από το Liberty’s , αλλά η εντύπωση, που αφήνεται πίσω είναι μίας περιρρέουσας μελαγχολίας. Αλλά αυτό που  είναι πιο εκπληκτικό είναι ότι ο Τζόναθαν Σουίφτ, ένας από τους μεγαλύτερους συγγραφείς φαντασίας στον κόσμο, δεν είναι πιο επιτυχημένος στο να περιγράψει μια «ευνοϊκή» ουτοπία, από τους υπόλοιπους.

Τα πρώτα μέρη των ταξιδιών του Γκιούλιβερ, είναι πιθανώς η μεγαλύτερη επίθεση προς στην ανθρώπινη κοινωνία, που έχει γραφτεί ποτέ. Κάθε λέξη τους είναι σχετική σήμερα, σε σημεία περιέχουν αρκετά λεπτομερείς προφητείες των πολιτικών τρόμων των καιρών μας. Εκεί που αποτυγχάνει ο Σουίφτ είναι στο να περιγράψει τη φυλή των όντων που θαυμάζει. Στο τελευταίο κομμάτι, σε αντίθεση με τους αηδιαστικούς Γιαχού, μας παρουσιάζονται τα ευγενικά Χουν-ν-μς, έξυπνα άλογα, που δεν έχουν τα ανθρώπινα ελαττώματα. Σαν τους κατοίκους άλλων ουτοπιών, αυτό που τους απασχολεί κυρίως είναι αποφεύγουν τη φασαρία. Ζουν αδιατάρακτες, υποτονικές, «λογικές» ζωές, ελεύθερες όχι μόνο από καυγάδες, αταξία ή ανασφάλεια κάθε είδους, αλλά και από το «πάθος», συμπεριλαμβανομένου και του έρωτα. Διαλέγουν τα ταίρια τους, βασισμένα σε ευγονικές αρχές, αποφεύγουν τις εκφράσεις συμπάθειας, και φαίνεται κάπως ευτυχή να πεθαίνουν, όταν έρχεται η ώρα. Στα πρώτα μέρη του βιβλίου, ο Σουίφτ έδειξε, που μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο η τρέλα του και την αχρειότητα του : αλλά αν αφαιρέσεις την τρέλα  και την αχρειότητα, αυτό που σου μένει, από ότι φαίνεται, είναι μια χλιαρή μορφή ύπαρξης, που δεν αξίζει να βιώνεται.

Οι προσπάθειες να περιγραφεί μία συγκεκριμένη εξω-κοσμική ευτυχία δεν ήταν πιο επιτυχημένες. Ο Παράδεισος είναι ένας τζίφος σαν Ουτοπία, ενώ η Κόλαση καταλαμβάνει ένα σημαντικό μέρος στην λογοτεχνία, και έχει περιγραφεί συχνά πιο λεπτομερώς και πειστικά.

Είναι γενικά παραδεκτό, ότι έτσι όπως περιγράφεται ο Χριστιανικός Παράδεισος, δεν θα προσέλκυε κανέναν. Σχεδόν όλοι οι Χριστιανοί συγγραφείς, που έχουν ασχοληθεί με τον Παράδεισο, είτε λένε ειλικρινά ότι δεν μπορεί να περιγραφεί ή πλάθουν μια ασαφή εικόνα με χρυσό, πολύτιμους λίθους και ατέλειωτους ψαλμούς ύμνων. Το τελευταίο, είναι αλήθεια, ενέπνευσε ένα από τα καλύτερα ποιήματα του κόσμου:

Thy walls are of chalcedony,
Thy bulwarks diamonds square,
Thy gates are of right orient pearl
Exceeding rich and rare!

Αλλά αυτό που δεν μπορεί να κάνει είναι να περιγράψει μια κατάσταση, στην οποία οι συνηθισμένοι άνθρωποι, θα θέλουν να ζουν ενεργά. Είτε αφυπνισμένοι πρεσβύτεροι, είτε Ιησουίτες ιερείς (δείτε, για παράδειγμα, την τρομακτική λειτουργία στο βιβλίο του Τζέιμς Τζόυς «Το πορτραίτο ενός Καλλιτέχνη») τρομοκρατούσαν απίστευτα το ποίμνιο τους, με τις λεκτικές περιγραφές τους της Κόλασης. Αλλά όταν ερχόμαστε στον παράδεισο, υπάρχει μία υπαναχώρηση σε λέξεις όπως «έκσταση» και «ευλογία», χωρίς πολλή προσπάθεια να περιγραφεί από τι αποτελούνται. Ίσως το πιο ζωντανό κομμάτι σε αυτό το θέμα , είναι το διάσημο χωρίο, όπου ο Τερτυλλιανός εξηγεί, ότι μία από τις κυριότερες χαρές του Παραδείσου είναι να παρατηρείς τα βασανιστήρια των καταραμένων.

Οι παγανιστικές εκδοχές του Παραδείσου είναι λίγο καλύτερες, αν μη τί άλλο. Έχεις την αίσθηση ότι είναι πάντα αυγή στα Ηλύσια Πεδία. Ο Όλυμπος, όπου ζούσαν οι θεοί, με το νέκταρ τους και την αμβροσία, και τις νύμφες τους και την Ήβη,  τις  «αθάνατες κοκότες» όπως τις έλεγε ο Ντ. Χ. Λώρενς, μάλλον δίνουν μια πιο οικεία αίσθηση από τον Χριστιανικό Παράδεισο, αλλά δεν θα ήθελες να περάσεις πολύ καιρό εκεί. Όσο για το Μουσουλμανικό Παράδεισο, με τα 77 ουρί για κάθε άντρα, με όλα πιθανόν να ζητούν την προσοχή του την ίδια στιγμή, είναι σκέτος εφιάλτης. Ούτε οι πνευματιστές, αν και μας διαβεβαιώνουν συνεχώς ότι «όλα είναι φωτεινά και όμορφỨ, είναι ικανοί να περιγράψουν οποιαδήποτε δραστηριότητα του άλλου κόσμου, την οποία θα έβρισκε ένα σκεπτόμενο άτομο ανεκτή, ή έστω θελκτική.

Είναι το ίδιο με τις απόπειρες ευτυχίας, που δεν είναι ούτε Ουτοπικές ούτε εξω-κοσμικές, αλλά απλά αισθητηριακές. Πάντα δίνουν μια αίσθηση κενότητας, ή χυδαιότητας, ή και τα δύο. Στην αρχή του «Η Παρθένος» ο Βολταίρος περιγράφει τη ζωή του Καρόλου Ζ’ και της ερωμένης του, Αγνή Σορέλ. Ήταν «πάντα χαρούμενοι», λέει. Αλλά από τι αποτελείτο η ευτυχία τους; Έναν ατελείωτο κύκλο  γευμάτων, ποτού, κυνηγιού και έρωτα. Ποιος δεν θα δυσανασχετούσε με μια τέτοια ύπαρξη μετά από μερικές βδομάδες; Ο Ραμπελαί περιγράφει τα τυχερά πνεύματα, που περνούν καλά στον επόμενο κόσμο, για να τα παρηγορήσει που περνούν άσχημα σε αυτό. Τραγουδούν ένα τραγούδι, που μπορεί να μεταφραστεί αδρώς: «Άλματα, χορός, παιχνίδι, κόκκινο και λευκό κρασί, και το να μην κάνεις τίποτα, όλη μέρα από το να μετράς χρυσές κορώνες», πόσο βαρετό ακούγεται στο τέλος!. Η κενότητα της όλης ιδέας, της ατέλειωτης ευτυχίας, φαίνεται στην εικόνα του Μπρέγκελ «Η χώρα του Οκνηρού», όπου τρεις πάνχοντροι κοιμούνται, με τα κεφάλια τους κολλητά, με τα βραστά αυγά και τα ψητά χοιρινά μπούτια να έρχονται με δικιά τους πρωτοβουλία, για να φαγωθούν.

Φαίνεται ότι τα ανθρώπινα όντα, δεν μπορούν να περιγράψουν, ή ακόμα και να φανταστούν την ευτυχία, παρά με όρους αντίθεσης. Για αυτό το λόγο η σύλληψη του Παραδείσου ή της Ουτοπίας αλλάζει από εποχή σε εποχή. Στην προ-βιομηχανική εποχή ο Παράδεισος περιγραφόταν σαν ένα μέρος ατελείωτης ανάπαυσης,  στρωμένος με χρυσάφι, γιατί η εμπειρία του μέσου ανθρώπου, ήταν υπερεργασία και φτώχεια. Τα ουρί του Μουσουλμανικού Παραδείσου αντανακλούν, μια πολυγαμική κοινωνία, όπου οι περισσότερες γυναίκες εξαφανίζονταν στα χαρέμια των πλουσίων. Αλλά αυτές οι εικόνες της «αιώνιας ευλογίας» πάντα αποτύγχαναν, γιατί όταν η ευλογία γινόταν αιώνια (η αιωνιότητα θεωρείται χρόνος χωρίς τέλος), η αντίθεση έπαυες να λειτουργεί. Μερικές από τις συμβάσεις, που είναι ενσωματωμένες στην λογοτεχνία μας, πρώτα αναδείχτηκαν από πραγματικές συνθήκες, που τώρα πια δεν ισχύουν. Η λατρεία της άνοιξης για παράδειγμα. Στο Μεσαίωνα, η άνοιξη δεν σήμαινε κυρίως χελιδόνια και αγριολούλουδα. Σήμαινε πράσινα λαχανικά, γάλα και φρέσκο κρέας, μετά από πολλούς μήνες επιβίωσης με παστό χοιρινό σε μία αποπνικτική καλύβα, χωρίς παράθυρα. Τα τραγούδια της άνοιξης ήταν χαρούμενα [..] γιατί υπήρχε κάτι για να είσαι χαρούμενος. Ο χειμώνας τελείωσε, αυτό ήταν το μεγάλο γεγονός. Τα Χριστούγεννα τα ίδια, μια προ-χριστιανική γιορτή, πιθανόν ξεκίνησαν για να υπάρχει ένα περιστασιασκό ξέσπασμα υπεκατανάλωσης φαγητού και ποτού, σαν διάλειμμα στον ανυπόφορο βόρειο χειμώνα.

Η ανικανότητα της ανθρωπότητας να φανταστεί την ευτυχία, εκτός από τη μορφή της ανακούφισης, είτε από προσπάθεια είτε από πόνο, δημιουργεί ένα σοβαρό πρόβλημα στους Σοσιαλιστές. Ο Ντίκενς μπορεί να περιγράφει μια πάμφτωχη οικογένεια να ορμάει σε μια ψητή χήνα, και να τους κάνει να φαίνονται ευτυχείς. Από την άλλη μεριά, οι κάτοικοι των τέλειων κόσμων φαίνεται να μην έχουν αυθόρμητη χαρά, και φαίνονται να απωθούνται μάλλον από τα παζάρια. Αλλά σαφώς δεν έχουμε στόχο στον κόσμο που περιγράφει ο Ντίκενς, ούτε σε κανένα από τους κόσμους, που θα ήταν ικανός να φανταστεί. Ο σοσιαλιστικός στόχος, δεν είναι μια κοινωνία που τα πάντα γίνονται εντάξει στο τέλος, επειδή ευγενικοί γέροι τζέντλεμαν χαρίζουν γαλοπούλες. Και πού στοχεύουμε, αν όχι σε μια κοινωνία, όπου η «φιλανθρωπία» δεν θα είναι απαραίτητη; Θέλουμε έναν κόσμο,όπου ο Σκρουτζ, με τα μερίσματα του και ο Μικρός Τιμ, με το φυματικό πόδι του, θα είναι και οι δυο αδιανόητοι. Αλλά αυτό σημαίνει ότι στοχεύουμε σε κάποια Ουτοπία, χωρίς πόνο και προσπάθεια; Με το ρίσκο, να πω κάτι, με το οποίο οι συντάκτες της Tribune, δεν θα συμφωνήσουν, υπονοώ, ότι ο αληθινός στόχος του Σοσιαλισμού δεν είναι η ευτυχία. Η ευτυχία ως τώρα ήταν ένα παρα-προϊόν. Και από όσο ξέρουμε, μάλλον θα παραμείνει για πάντα έτσι. Ο αληθινός στόχος του Σοσιαλισμού είναι η ανθρώπινη συναδέλφωση. Υπάρχει αυτή η ευρεία αίσθηση, αν και δεν λέγεται συχνά, ή δεν λέγεται αρκετά δυνατά. Άνθρωποι σπαταλούν τις ζωές τους σε σπαραξικάρδιους πολιτικούς αγώνες, ή σκοτώνονται σε εμφύλιους, ή βασανίζονται σε μυστικές φυλακές της Γκεστάπο, όχι για να εγκαταστήσουν κάποιον Παράδεισο, με κεντρική θέρμανση, αιρ-κοντίσιον και φωτισμένο με μακριές λάμπες, αλλά γιατί θέλουν έναν κόσμο, στον οποίο τα ανθρώπινα όντα θα αγαπούν το ένα το άλλο, αντί να εξαπατούν και να δολοφονούν το ένα το άλλο. Και θέλουν αυτόν τον κόσμο σαν πρώτο βήμα. Προς τα πού θα πάνε από εκεί δεν είναι τόσο σίγουρο, και η προσπάθεια να το προβλέψει κανείς, απλά περιπλέκει το θέμα.

Η σοσιαλιστική σκέψη έχει να κάνει με την πρόβλεψη, αλλά μόνο σε γενικές γραμμές. Κάποιος πολύ συχνά πρέπει να στοχεύει σε στόχους, που μπορεί να δει πολύ αχνά. αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, ο κόσμος είναι σε πόλεμο, και θέλει ειρήνη. Αλλά ο κόσμος δεν έχει εμπειρία από την ειρήνη, και δεν είχε ποτέ, εκτός αν υπήρχαν ποτέ οι Ευγενείς Άγριοι. Ο κόσμος θέλει, κάτι που αισθάνεται ασθενώς ότι θα μπορούσε να υπάρξει, αλλά δεν μπορεί να ορίσει με ακρίβεια. Αυτά τα Χριστούγεννα, χιλιάδες άντρες θα αιμορραγούν μέχρι θανάτου στα ρωσικά χιόνια, ή θα πνίγονται σε παγωμένα νερά, ή θα ανατινάζουν ο ένας τον άλλον σε κομμάτια σε βαλτώδη έλη στον Ειρηνικό, άστεγα παιδιά θα ψάχνουν για φαγητό στα συντρίμμια των γερμανικών πόλεων. Το να κάνουμε αυτά τα πράγματα αδύνατα, είναι ένας καλός στόχος. Αλλά το να πούμε με λεπτομέρεια, το πώς θα είναι ένας ειρηνικός κόσμος, είναι ένα διαφορετικό θέμα.

Σχεδόν όλοι οι δημιουργοί της Ουτοπίας, έχουν περιγράψει τον άνθρωπο, που έχει έναν πονόδοντο, και επομένως, θεωρεί ότι η ευτυχία είναι να μην έχεις πονόδοντο. Θέλανε να δημιουργήσουν μια τέλεια κοινωνία, με την ατέρμονη συνέχιση από κάτι, το οποίο η μοναδική του αξία ήταν ότι ήταν προσωρινό. Πιο γενικά θα μπορούσε κανείς να πει, ότι υπάρχουν συγκεκριμένες γραμμές, στις οποίες πρέπει να κινηθεί η ανθρωπότητα, η μεγάλη στρατηγική είναι χαρτογραφημένη, αλλά η λεπτομερής προφητεία δεν είναι η δουλειά μας. Όποιος προσπαθεί να φανταστεί την τελειότητα, απλά αποκαλύπτει τη δικιά του κενότητα.  Αυτή είναι η περίπτωση, ακόμα και με έναν μεγάλο συγγραφέα, όπως ο Σουίφτ, που μπορεί να ξεμπροστιάσει έναν αρχιεπίσκοπο ή έναν πολιτικό τόσο  έξυπνα, αλλά όταν προσπαθεί να φτιάξει έναν υπεράνθρωπο, απλά σε αφήνει με την εντύπωση, ότι τελικά ίσως ήταν στην πρόθεση του οι βρομιάρηδες Γιάχου, να έχουν μέσα τους μεγαλύτερη προοπτική εξέλιξης, από τους πεφωτισμένους Χουν-ν-μς .

Μικρούλης σύνδεσμος : http://wp.me/p1lzKi-cN

Advertisements
Περί

Ατημέλητος πίνακας του Ντα Βίντσι από το 1508

Tagged with: , , , , , , , , , , , , , ,
Αναρτήθηκε στις Προβληματισμοί, Τέχνη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Μαζί με 5.767 ακόμα followers

Αστεράτα
Συννεφάκι
blogging David Graeber greek revolution spanish revolution ΑΤΕ Αδογμάτιστα Κωλόπαιδα Ιαπωνία Καμίνης Καυγάδες Λαπαβίτσας ΜΜΕ Μαρξ Μουσική Ντε Σαντ Νόαμ Τσόμσκυ Οικογένεια ΠΑΣΟΚ Ροκ ΣΥΡΙΖΑ Τέχνη Τσίπρας Φουκουσίμα άμεση δημοκρατία άστεγοι αγανακτισμένοι αθεΐα αλληλεγγύη ανεργία ανισότητα ανταγωνισμός απάτη αστυνομική βία ατομισμός αυτοοργάνωση βιβλίο δημοκρατία διάλογος ενσυναίσθηση επανάσταση επιστήμη ευρώ ευρώπη θέατρο θρησκεία ιδεολογία καπιταλισμός κοινωνικό κράτος κοινωνικός δαρβινισμός κρίση λογική μαζί τα φάγαμε μαθηματικά μετανάστες μεταναστευτικό πρόβλημα μνημόνιο ναζισμός νεοφιλελευθερισμός οικονομία παιδικό βιβλίο πειράματα ψυχολογίας πολιτική πολιτικοί πριμιτιβισμός πρώτες κοινωνίες πυρηνικό ατύχημα ρατσισμός σοπενχάουερ σύνταγμα ταινία τεχνολογία φασισμός φεμινισμός φιλελευθερισμός φωτογραφία χίπστερ
  • RT @SpDapergolas: Το τραγικό είναι ότι πραγματικά τα λένε αυτά μεταξύ τους και ξεκαρδίζονται. Η βιντεοταινία των 80ς ζει. https://t.co/JNQx… 4 hours ago
  • RT @miltostr: Στη χώρα που ακούς την ατάκα "το μάτι ισχύει, το αναγνωρίζει και η εκκλησία" αναρωτιέστε ακόμα γιατί δεν κάνει ο κόσμος εμβόλ… 4 hours ago
  • RT @VasilisXtM: Επί συριζα καταστρέφεται ο Παναθηναϊκός μπράβο στην κυβέρνηση μας ελπίζω να κάνει το ίδιο και με τις υπόλοιπες ομάδες. 4 hours ago
  • RT @John_Antono: Φιλελέσαυρος johnantono.blogspot.gr/2017/09/filele… https://t.co/dmEBBFRfV7 6 hours ago
  • @Chiguire79 @ozaketas1 Τεσπά δεν είναι "καλός εθνικισμός" αυτός που δεν παίρνει τα όπλα, και "κακός" αυτός που τα παίρνει, δεν πάει έτσι. 6 hours ago
Αρχείο
Αρέσει σε %d bloggers: