Πώς ο φεμινισμός έγινε η υπηρέτρια του καπιταλισμού – και πώς να τον ανακτήσουμε


Μετάφραση από Guardian . Της Nancy Fraser.  Nancy Fraser

14 Οκτωβρίου 2013

Check out operator in a Tesco supermarket

«Πρέπει να σπάσουμε τον κίβδηλο δεσμό ανάμεσα στην κριτική μας για τον οικογενειακό μισθό και τον ευέλικτο καπιταλισμό, στρατευόμενοι υπέρ ενός τρόπου ζωής ο οποίος βγάζει τη μισθωτή εργασία από το κέντρο και δίνει αξία σε μη πληρωτέες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένου – αλλά όχι μόνο – τη φροντίδα  για τους άλλους». Φωτογραφία: Robert Convery/Alamy

Ένα κίνημα που ξεκίνησε σαν κριτική στην καπιταλιστική εκμετάλλευση κατέληξε στο να συμβάλλει με θέσεις – κλειδιά στην τελευταία νεοφιλελεύθερη του φάση. 

Σαν φεμινίστρια, πάντα υπέθετα ότι πολεμώντας για τη γυναικεία χειραφέτηση, χτίζω έναν καλύτερο κόσμο – περισσότερο ισότιμο, δίκαιο και ελεύθερο. Αλλά τελευταία έχω αρχίσει να ανησυχώ ότι ιδανικά που έχουν εισάγει φεμινίστριες υπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς. Ανησυχώ πιο συγκεκριμένα,  ότι η κριτική μας στο σεξισμό προσφέρει δικαιολόγηση για νέες μορφές ανισότητας και εκμετάλλευσης.

Από ένα σκληρό γύρισμα της μοίρας, φοβάμαι ότι το κίνημα για την απελευθέρωση των γυναικών έχει εμπλακεί σε μια επικίνδυνη συμμαχία με τις νεοφιλελεύθερες προσπάθειες οικοδόμησης μιας κοινωνίας της ελεύθερης αγοράς. Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει πώς οι φεμινιστικές ιδέες, οι οποίες κάποτε αποτελούσαν μέρος μιας ριζοσπαστικής κοσμοθεωρίας, εκφράζονται όλο και περισσότερο με ατομικιστικούς όρους. Ενώ οι φεμινίστριες κάποτε ασκούσαν κριτική σε έναν κόσμο που προωθούσε το κυνήγι της καριέρας, τώρα συμβουλεύουν τις γυναίκες να «συγκλίνουν». Ένα κίνημα που κάποτε έβαζε σαν προτεραιότητα την κοινωνική αλληλεγγύη, τώρα επευφημεί γυναίκες επιχειρηματίες. Μία οπτική που κάποτε έδινε αξία στη «φροντίδα» και την αλληλεξάρτηση, τώρα προωθεί την ατομική εξέλιξη  και αξιοκρατία.

Αυτό που βρίσκεται πίσω από αυτή τη στροφή είναι μια κοσμογονική αλλαγή στο χαρακτήρα του καπιταλισμού. Ο καπιταλισμός  που διοικείται από το κράτος της μεταπολεμικής  εποχής έχει παραχωρήσει τη θέση του σε μία νέα μορφή καπιταλισμού – «αποδιοργανωμένο», παγκοσμιοποιημένο, νεοφιλελεύθερο. Ο φεμινισμός του δεύτερου κύματος εμφανίστηκε σαν μια κριτική του πρώτου, μα κατέληξε η υπηρέτρια του δεύτερου.

Με το πλεονέκτημα της κατοπινής γνώσης, μπορούμε να δούμε τώρα ότι το κίνημα για την γυναικεία απελευθέρωση έδειχνε ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικούς πιθανούς μελλοντικούς χρόνους. Σε ένα πρώτο σενάριο, προλογούσε έναν κόσμο όπου η χειραφέτηση του φύλου πήγαινε χέρι με χέρι με τη συμμετοχική δημοκρατία και την κοινωνική αλληλεγγύη, σε ένα δεύτερο υποσχόταν μία νέα μορφή φιλελευθερισμού, ικανό να παραχωρήσει στις γυναίκες όπως και στους άντρες τα καλά της ατομικής αυτονομίας, αυξημένες επιλογές και αξιοκρατική εξέλιξη. Ο φεμινισμός δεύτερου κύματος ήταν με αυτό τον τρόπο αμφίθυμος. Συμβατός και με τις δύο εκδοχές του οράματος για την κοινωνία, ήταν επιδεκτικός σε δύο διαφορετικές ιστορικές επεξεργασίες.

Όπως το βλέπω εγώ, η αμφιθυμία του φεμινισμού έχει επιλυθεί τα τελευταία χρόνια, προς χάριν του δεύτερου, φιλελεύθερου – ατομικιστικού σεναρίου – αλλά όχι επειδή ήμασταν παθητικά θύματα του νεοφιλελεύθερου ξελογιάσματος. Αντιθέτως, εμείς οι ίδιες συμβάλλαμε με τρεις σημαντικές ιδέες σε αυτή την εξέλιξη.

Η συμβολή μας ήταν η κριτική μας στον «οικογενειακό μισθό» : η ιδανική οικογένεια  του αρσενικού κουβαλητή –  γυναίκας νοικοκυράς, ήταν κεντρικό ιδανικό στο οργανωμένο από το κράτος καπιταλισμό. Η φεμινιστική κριτική αυτού του ιδανικού  χρησιμεύει τώρα για να νομιμοποιήσει τον «ευέλικτο καπιταλισμό». Άλλωστε, αυτή η μορφή καπιταλισμού βασίζεται αρκετά στη γυναικεία μισθωτή εργασία, ειδικά η χαμηλόμισθη υπηρεσία σε υπηρεσίες και βιομηχανία, όχι μόνο από νέες ανύπαντρες γυναίκες αλλά επίσης από παντρεμένες γυναίκες και γυναίκες με παιδιά, όχι μόνο από τις ντόπιες γυναίκες, αλλά γυναίκες  σχεδόν όλων των υπηκοοτήτων και εθνικοτήτων. Καθώς οι γυναίκες εισρέουν στην αγορά εργασίας σε όλο τον κόσμο, το ιδανικό του καπιταλισμού οργανωμένου από το κράτος για τον οικογενειακό μισθό, έχει αντικατασταθεί από την νεώτερη, πιο μοντέρνα νόρμα – με τις ευχές του φεμινισμού από ότι φαίνεται  – της οικογένειας των δύο εισοδημάτων.

Κανείς δεν ασχολείται που το πραγματικό υπόβαθρο αυτού του νέου ιδανικού είναι χαμηλότερα επίπεδα μισθών, μειωμένη εργασιακή ασφάλεια, όλο και χειρότερα επίπεδα διαβίωσης, μια κατακόρυφη αύξηση των εργατοωρών ανά νοικοκυριό, όξυνση της διπλής βάρδιας – τώρα συχνά και τριπλής και τετραπλής – και μια αύξηση της φτώχειας, με σταδιακή αύξηση στα νοικοκυριά που φέρνει το εισόδημα γυναίκα.  Ο νεοφιλελευθερισμός κάνει κάτι μαγικό χειραγωγώντας μια αφήγηση γυναικείας χειραφέτησης. Επικαλούμενος τη φεμινιστική κριτική του οικογενειακού μισθού για να δικαιολογήσει την εκμετάλλευση, δένει το όνειρο της γυναικείας χειραφέτησης στη μηχανή της συσσώρευσης του κεφαλαίου.

Ο φεμινισμός έκανε επίσης μια δεύτερη συμβολή στο νεοφιλελεύθερο ήθος. Στην εποχή του ελεγχόμενου από το κράτος καπιταλισμού, ασκήσαμε δικαίως κριτική σε ένα περιορισμένο πολιτικό όραμα, το οποίο ήταν τόσο επικεντρωμένο στην ταξική ανισότητα, που δεν μπορούσε να δει «μη οικονομικές» ανισότητες, όπως η οικογενειακή βία, η σεξουαλική βία και η αναπαραγωγική καταπίεση. Απορρίπτοντας τον «οικονομισμό» και πολιτικοποιώντας το «προσωπικό», οι φεμινιστές διεύρυναν την πολιτική ατζέντα έτσι ώστε να  αμφισβητήσουν τις κοινωνικές ιεραρχίες, που βασίζονται στις κοινωνικές κατασκευές της διαφοράς φύλου. Το αποτέλεσμα θα έπρεπε να ήταν να επεκταθεί η πάλη για δικαιοσύνη έτσι ώστε να συμπεριλάβει και την κουλτούρα και την οικονομία. Αλλά το πραγματικό αποτέλεσμα ήταν μία μονομερής επικέντρωση στην ¨ταυτότητα φύλου» σε βάρος των θεμάτων οικονομίας. Ακόμα χειρότερα οι φεμινίστριες που στράφηκαν στις πολιτικές της ταυτότητας, ταίριαξαν πάρα πολύ καλά με τον ανερχόμενο νεοφιλελευθερισμό, ο οποίος δεν ήθελε τίποτα περισσότερο από το να καταστείλει κάθε μνήμη κοινωνικής ανισότητας. Σαν αποτέλεσμα, κάναμε μόνο κριτική στον κοινωνικό σεξισμό, ακριβώς τη στιγμή που οι συνθήκες απαιτούσαν διπλή προσοχή στην κριτική της πολιτικής οικονομίας.

Τέλος, ο φεμινισμός συνέβαλλε με μια τρίτη ιδέα στο νεοφιλελευθερισμό : την κριτική του πατερναλισμού του κοινωνικού κράτους. Σίγουρα προοδευτική την εποχή του οργανωμένου από το κράτος καπιταλισμού, αυτή η κριτική έχει από τότε συγκλίνει με τον νεοφιλελεύθερο πόλεμο ενάντια στο «κράτος-νταντά» και τον πιο πρόσφατο κυνικό εναγκαλισμό των ΜΚΟ. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η «μικροπίστωση»  : το πρόγραμμα μικρών τραπεζικών δανείων σε φτωχές γυναίκες στο νότιο ημισφαίριο. Παρουσιασμένη σαν εργαλείο χειραφέτησης, μία από από τα κάτω προς τα πάνω εναλλακτική για τα πιο χαμηλά στρώματα, εν αντιθέσει με τα γραφειοκρατικά κρατικά προγράμματα από πάνω προς τα κάτω, η μικροπίστωση  δίνεται σαν το φεμινιστικό αντίδοτο για τη γυναικεία φτώχεια και υποταγή. Αυτό που υποκρύπτεται παρόλα αυτά, είναι μια ανησυχητική σύμπτωση : η μικροπίστωση άνθισε ακριβώς μόλις τα κράτη εγκατέλειψαν τις μακρο-οικονομικές προσπάθειες καταπολέμησης της φτώχειας, προσπάθειες που ο δανεισμός μικρής κλίμακας είναι αδύνατον να αντικαταστήσει. Σε αυτή την περίπτωση επίσης, μια φεμινιστική ιδέα έχει στρατολογηθεί από το νεοφιλελευθερισμό. Μία οπτική που στην αρχή είχε σαν σκοπό την περισσότερη δημοκρατία έτσι ώστε να ενδυναμωθούν οι πολίτες, χρησιμοποιείται τώρα σαν μέσο νομιμοποίησης της κυριαρχίας της ελεύθερης αγοράς και της υποχώρησης του κράτους.

Σε κάθε περίπτωση, η αμφιθυμία του φεμινισμού έχει επιλυθεί προς όφελος του (νεο)φιλελεύθερου ατομικισμού. Από την άλλη, το σενάριο του αλληλέγγυου κοινωνισμού μπορεί να είναι ακόμα ζωντανό. Η τωρινή κρίση δίνει την ευκαιρία να ξαναπιάσουμε το νήμα, ενώνοντας το όνειρο για γυναικεία απελευθέρωση με το όραμα μιας κοινωνίας αλληλεγγύης. Για αυτό το σκοπό οι φεμινίστριες πρέπει να σπάσουμε την επικίνδυνη συμμαχία με το νεοφιλελευθερισμό και να ανακτήσουμε αυτές τις τρεις συμβολές για τους δικούς μας σκοπούς.

Πρώτα από όλα πρέπει να σπάσουμε τον ψεύτικο δεσμό ανάμεσα στην κριτική μας για τον οικογενειακό μισθό και τον ευέλικτο καπιταλισμό,στρατευόμενοι υπέρ ενός τρόπου ζωής ο οποίος βγάζει τη μισθωτή εργασία από το κέντρο και δίνει αξία σε μη πληρωτέες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένου – αλλά όχι μόνο – τη φροντίδα  για τους άλλους. Δεύτερον, πρέπει να διακόψουμε τη μεταστροφή από την κριτική μας στον οικονομισμό προς τις πολιτικές ταυτότητας, ενσωματώνοντας την πάλη μετατροπής μίας κρατικής τάξης βασισμένες σε ανδροκρατικές πολιτισμικές αξίες με την πάλη για οικονομική δικαιοσύνη. Τέλος, πρέπει να κόψουμε τον κίβδηλο δεσμό ανάμεσα την κριτική μας για την γραφειοκρατία και το φονταμενταλισμό της ελεύθερης αγοράς, διεκδικώντας  ξανά το μανδύα της συμμετοχικής δημοκρατίας σαν ένα μέσο ενδυνάμωσης των κοινωνικών δυνάμεων που χρειάζονται για να  περιορίζουν το κεφάλαιο προς χάριν της δικαιοσύνης.

 

Μετάφραση : La Scapigliata

Μικρούλης σύνδεσμος : http://wp.me/p1lzKi-zf

Advertisements
Περί

Ατημέλητος πίνακας του Ντα Βίντσι από το 1508

Tagged with: , , , , , ,
Αναρτήθηκε στις Προβληματισμοί, Φιλοσοφία της οικονομίας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Μαζί με 5.767 ακόμα followers

Αστεράτα
Συννεφάκι
blogging David Graeber greek revolution spanish revolution ΑΤΕ Αδογμάτιστα Κωλόπαιδα Ιαπωνία Καμίνης Καυγάδες Λαπαβίτσας ΜΜΕ Μαρξ Μουσική Ντε Σαντ Νόαμ Τσόμσκυ Οικογένεια ΠΑΣΟΚ Ροκ ΣΥΡΙΖΑ Τέχνη Τσίπρας Φουκουσίμα άμεση δημοκρατία άστεγοι αγανακτισμένοι αθεΐα αλληλεγγύη ανεργία ανισότητα ανταγωνισμός απάτη αστυνομική βία ατομισμός αυτοοργάνωση βιβλίο δημοκρατία διάλογος ενσυναίσθηση επανάσταση επιστήμη ευρώ ευρώπη θέατρο θρησκεία ιδεολογία καπιταλισμός κοινωνικό κράτος κοινωνικός δαρβινισμός κρίση λογική μαζί τα φάγαμε μαθηματικά μετανάστες μεταναστευτικό πρόβλημα μνημόνιο ναζισμός νεοφιλελευθερισμός οικονομία παιδικό βιβλίο πειράματα ψυχολογίας πολιτική πολιτικοί πριμιτιβισμός πρώτες κοινωνίες πυρηνικό ατύχημα ρατσισμός σοπενχάουερ σύνταγμα ταινία τεχνολογία φασισμός φεμινισμός φιλελευθερισμός φωτογραφία χίπστερ
  • RT @Linagreek: Καταδικάζετε το σεξισμό και Είστε υπέρ της σεξουαλικής απελευθέρωσης των 2 φύλων, όμως την ουσία δεν το έχετε καταφέρει αυτό… 10 hours ago
  • Μια χαρά το πάει ο ΣΥΡΙΖΑ. Σιγά μην το εντοπίσουν αυτό η Καρβουνίνα, το Μίσος Ταξικό, η Σκούπα, και τα υπόλοιπα ανα… twitter.com/i/web/status/9… 12 hours ago
  • Συνέβη το εξής εκπληκτικό : στην πορεία οι ΜΑΤάδες επιτέθηκαν απρόκλητα μόνο στο α/α μπλοκ. Στη συνέχεια οι αναρχι… twitter.com/i/web/status/9… 12 hours ago
  • RT @HoboSapios: Ρίχνουν ήδη φιλτατε κεντροαριστερέ twitter.com/anestis/status… 13 hours ago
  • RT @ArtandArtists_: Self-Portrait (c.1783) by Marie-Gabrielle Capet (French, b.1761 d.1818) National Museum of Western Art, Tokyo https://t… 13 hours ago
Αρχείο
Αρέσει σε %d bloggers: