Αναδημοσίευση washingtonpost.com

Το χειρότερo λογοπαίγνιο του κόσμου επέστρεψε: Grexit.

Αυτό είναι σύντμηση των λέξεων «Greek exit,» δηλαδή ελληνική έξοδος από το ευρώ. Και είναι ξανά μια πιθανότητα, τώρα που το αριστερό κόμμα ΣΥΡΙΖΑ, που είναι κατά της λιτότητας, κέρδισε τις πρόσφατες εκλογές.Το ρίσκο, όπως είπα παλαιότερα, είναι ότι η υπόλοιπη Ευρώπη είναι σε αρκετά καλή κατάσταση, ώστε η Γερμανία να πιστεύει επιτέλους ότι μπορεί να αφήσει την Ελλάδα να φύγει, και ο προϋπολογισμός της Ελλάδας, είναι σε αρκετά καλή κατάσταση, έτσι ώστε να νομίζει ότι μπορεί να φύγει επίσης. Ούτε η μία ούτε η άλλη θέλει στα αλήθεια, αλλά και καμία από τις δύο δεν το θέλει τόσο πολύ έτσι ώστε να κάνουν κάτι για να το αποφύγουν-με αυτό τον τρόπο μπορεί και οι δύο να προκαλέσουν τις μη-μπλόφες η μια της άλλης, αν ο ΣΥΡΙΖΑ επιχειρήσει να επαναδιαπραγματευτεί το γιγαντιαίο χρέος της Ελλάδας.

Έπεται ο πανικός στις αγορές σε τρία, δύο, α ξεκίνησε ήδη; Μα ναι. Οι ελληνικές μετοχές έπεσαν 11 % την Τρίτη, 9,2% την Τετάρτη, πριν σταθεροποιηθούν σε 3,2% αύξηση την Πέμπτη. Το επιτόκιο για τριετή δανεισμό εκτοξεύθηκε σε 16,9%. Αλλά το χειρότερο από όλα, οι ελληνικές τράπεζες κατέρρευσαν ανάμεσα στο 30 και στο 45%  μόλις την τελευταία βδομάδα. Αυτό είναι αρκετό, όπως θα δούμε σε λίγο, να κάνει ακόμα πιθανότερη την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ.

Τώρα, όσον αφορά τους πανικούς, ο συγκεκριμένος είναι αρκετά δικαιολογημένος. Αυτό συμβαίνει επειδή ο ΣΥΡΙΖΑ όχι μόνο τράβηξε σκληρή γραμμή ενάντια στην λιτότητα, αλλά επίσης διάλεξε το επίσης ανένδοτο, αλλά δεξιό κόμμα «Ανεξάρτητους Έλληνες» για συγκυβέρνηση, αντί για λιγότερο συγκρουσιακές, αλλά πιο συναφείς ιδεολογικά επιλογές. Με άλλα λόγια το παιχνίδι της μπλόφας για το χρέος έχει ξεκινήσει.

Αλλά το περίεργο πράγμα, με το ελληνικό χρέος, όπως επισημαίνει ο Dan Davies είναι ότι δεν έχει πραγματική σημασία. Η Ελλάδα, βλέπετε, χρωστάει 317 δις ευρώ, ή 175% του ΑΕΠ της, αλλά θα μπορούσε να είναι και απιθανομμύριαθα είχε το ίδιο νόημα και την ίδια πιθανότητα να αποπληρωθούνε. Γιατί; Το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξέρετε για το χρέος της Ελλάδας, είναι ότι το 75% από αυτό αντιστοιχεί σε «επίσημους φορείς». Αυτοί είναι μια σούπα ακρωνυμίων που περιλαμβάνουν δανειστές όπως το ΔΝΤ, την ΕΚΤ, το ΕΤΧΣ και τις Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Και αντίθετα από τους ιδιώτες δανειστές, δεν νοιάζονται για την μεγιστοποίηση των αποδόσεων τους, αλλά αντίθετα το να φαίνεται ότι μεγιστοποιούνται οι αποδόσεις τους. Αυτό σημαίνει ότι σε καμία περίπτωση δεν θα μειώσουν την ονομαστική αξία των χρωστούμενων…αλλά θα μειώσουν τα επιτόκια σχεδόν στο μηδέν και θα επιμηκύνουν τις αποπληρωμές στο άπειρο και ακόμα παραπέρα. Ας υποθέσουμε ότι μου δανείζεις 100$ για 10 χρόνια με 5% επιτόκιο. Αν ήσουν η Γερμανία, δεν θα έπαιρνες τίποτα λιγότερο από 100$ πίσω, αλλά μπορεί να μου δώσεις 30 χρόνια με 1% επιτόκιο για να το αποπληρώσω. Αυτό παραμένει μια μεγάλη βοήθεια.

Τα καλά νέα είναι ότι οι πληρωμές χρέους της Ελλάδας έχουν ήδη κουρευτεί πολύ. Τα κακά νέα όμως, είναι ότι οι πληρωμές χρέους της Ελλάδας έχουν ήδη κουρευτεί πολύ – άρα δεν έχουν μείνει και πολλά να γίνουν. Η Ελλάδα, όπως εξηγεί ο οικονομολόγος Zsolt Darvas , χρωστά μόνο 0,56% επιτόκιο για ένα μεγάλο κομμάτι του χρέους της, δεν δίνει καθόλου για άλλα 10 χρόνια, και παίρνει πίσω όλο το επιτόκιο που στέλνει στην ΕΚΤ. Όχι μόνο αυτό, αλλά το περισσότερο από το χρέος της είναι ήδη αρκετά μακροπρόθεσμο. Αυτός είναι ο λόγος, που παρά το 175% του ΑΕΠ σε χρέος, η Ελλάδα πρέπει να δίνει σε αποπληρωμές μόνο 2,6% του ΑΕΠ.

Άρα το μόνο που μπορούν να κάνουν τώρα είναι να παίξουν λίγο ακόμα με τα επιτόκια και τις λήξεις πληρωμών. Ίσως το 0,5% επιτόκιο να πέσει σε 0,2%, και τα τριακονταετή ομόλογα να μετατραπούν σε πενηντακοταετή. Αυτό δεν πρόκειται να ελευθερώσει πολλά μετρητά όμως. Ίσως 1% του ΑΕΠ. Ίσως λίγο περισσότερο εάν η ΕΚΤ αρχίσει να αγοράζει περισσότερα ελληνικά ομόλογα, σαν μέρος της ποσοτικής χαλάρωσης. Αυτό το τελευταίο είναι αρκετά έξυπνο. Η ΕΚΤ μπορεί να αγοράσει ομόλογα μίας χώρας, μόνο αν της ανήκουν λιγότερα από το 33% από αυτά, αλλά της ανήκουν ήδη 34% από τα ελληνικά ήδη. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα θα πρέπει να πληρώσει την ΕΚΤ τώρα, έτσι ώστε η ΕΚΤ να μπορεί να αγοράσει περισσότερο από το χρέος της. Άλλωστε όταν η ΕΚΤ αγοράζει ελληνικά ομόλογα από ελληνικές τράπεζες, αυτό μετατρέπει χρέος για το οποίο η Ελλάδα έπρεπε να πληρώσει τόκο, σε χρέος για το οποίο δεν χρειάζεται. Άρα στην περίπτωση της Ελλάδας, η ποσωτική χαλάρωση μετατρέπει τις πληρωμές χρέους σε ανακούφιση χρέους.

Αυτή είναι μια συμφωνία που η Ευρώπη θα μπορούσε, και πιθανώς να υποστήριζε. Πράγματι, ακόμα και ο Φινλανδός πρωθυπουργός, που έχει αντιτεθεί πιο πολύ από τους περισσότερους στο κούρεμα του χρέους, έχει δηλώσει ότι θα δεχόταν το να δοθεί περισσότερος χρόνος στην Ελλάδα να πληρώσει αυτά που χρωστάει. Το βρώμικο μυστικό της Ευρώπης, είναι ότι ο περισσότερος χρόνος, στο τέλος θα γίνει για πάντα. Τα σημερινά τριακονταετή ομόλογα με το 0,5 % επιτόκιο, θα γίνουν αύριο πενηντακονταετή ομόλογα με 0,2 % επιτόκιο, και σε κάποιο σημείο, αέναα ομόλογα με μηδενικό επιτόκιο, δηλαδή χρέος για το οποίο δεν χρειάζεσαι να πληρώσεις επιτόκιο ή δόση, δηλαδή καθόλου χρέος. Όλοι το ξέρουν, αλλά κανείς δεν μπορεί να το πει, επειδή οι Γερμανοί ψηφοφόροι δεν θα ήθελαν να ακούσουν ότι η Ελλάδα δεν θα πληρώσει ποτέ αυτά που χρωστάει, ότι τα χρέη όλων θα απαλειφθούν, όταν θα υπάρχουν Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης. (Ουπς, κάντε ότι δεν το ακούσατε αυτό.) Και γι΄αυτό το λόγο το χρέος της Ελλάδας είναι άσχετο. Είναι ένα τεράστιο νούμερο, που η Ελλάδα δεν μπορεί να αποπληρώσει, οπότε ποιος νοιάζεται πόσο μεγάλο παριστάνουμε ότι είναι;

Ο ΣΥΡΙΖΑ νοιάζεται. Θέλουν λένε να κόψουν το ελληνικό χρέος στο μισό. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι αυτό δεν πρόκειται να γίνει, και αν γίνει, δεν θα βοηθήσει πολύ. Το ερώτημα είναι, αν μια συμφωνία, που κόβει τα επιτόκια, και επιμηκύνει τις αποπληρωμές, θα είναι αρκετή για αυτούς. Άλλο ένα 1% του ΑΕΠ στα έξοδα, δεν θα βοηθήσει την ελληνική οικονομία, αλλά θα μπορούσε να σώσει πολλούς Έλληνες από ακραία φτώχεια. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσε να έχει αρκετά χρήματα, για να δώσει σίτιση σε όσους πεινάνε, παροχές υγείας στους αρρώστους και ηλεκτρικό ρεύμα, σε όσους δεν μπορούνε, ακριβώς όπως δεσμεύτηκε προεκλογικά. Θα ήταν λοιπόν αρκετό; Μάλλον όχι. Η λιτότητα της Ελλάδας είναι μεγαλύτερη από τις πληρωμές χρέους, επομένως η απλή μείωση αυτών των πληρωμών, μπορεί να μην μειώσει τη λιτότητα όσο θα ήθελε ο ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό μας οδηγεί σε ένα ερώτημα. Γιατί η Ελλάδα, με 25% ανεργία, κόβει περισσότερες δαπάνες από όσες είναι εντελώς απαράιτητες; Εύκολο: γιατί την αναγκάζει η Ευρώπη.

Μπορείτε να ξαφνιαστείτε, αλλά η Ελλάδα δεν χρειάζεται πια τα λεφτά της Ευρώπης για να εξισορροπεί τον προϋπολογισμό της. Αλλά χρειάζεται τα λεφτά της Ευρώπης για να διασώσει τις τράπεζες της. Και αυτό, όπως εξηγεί ο Πωλ Κρούγκμαν, είναι το σημείο όπου στηρίζεται η πίεση της Ευρώπης. Πάει κάπως έτσι : «Δεν έχετε και πολύ καλές τράπεζες εδώ, θα ήταν κρίμα αν κάτι ακόμα χειρότερο τους συνέβαινε, αν ας πούμε, δεν εφαρμόσετε όλη την λιτότητα όπως ζητάμε.» Είναι μια προσφορά, την οποία η Ελλάδα δεν κατάφερε να αρνηθεί, γιατί αν η ΕΚΤ κόψει τον έκτακτο δανεισμό προς τις τράπεζες, ο μόνος τρόπος που θα είχε η Ελλάδα ώστε ο λαός της να μη χάσει τα λεφτά του, θα ήταν να τα τυπώσει. Και ο μόνος τρόπος που η Ελλάδα θα μπορούσε να το κάνει αυτό, θα ήταν να αφήσει το ευρώ.

Αλλά είναι μια προσφορά που ο ΣΥΡΙΖΑ νομίζει ότι μπορεί να αρνηθεί. Απλά δεν πιστεύει ότι η ΕΚΤ θα τους πετούσε έξω από το ευρώ και θα ρίσκαρε να μεταφερθεί η ασθένεια πχ στην Ισπανία, όπου ένα καινούριο κόμμα κατά της λιτότητας έρχεται πρώτο στις δημοσκοπήσεις. Οι αγορές, από την άλλη, δεν είναι τόσο σίγουρες. Γι’ αυτό, όπως βλέπετε πιο πάνω στο διάγραμμα, οι ελληνικές τράπεζες άρχισαν να πέφτουν μόλις έγινε σαφές ότι θα γινόντουσαν εκλογές στις οποίες θα νικούσε κατά πάσα πιθανότητα ο ΣΥΡΙΖΑ, και άρχισαν την ελεύθερη πτώση, μόλις ο ΣΥΡΙΖΑ πράγματι τις κέρδισε. Και για αυτό οι Έλληνες καταθέτες τραβάνε τα λεφτά τους από τις τράπεζες σε ρυθμό ρεκόρ αυτή τη στιγμή.Καλύτερα να έχεις τα λεφτά σου έξω τώρα, όσο έχεις ακόμα ευρώ, παρά να περιμένεις και να έχεις πιθανόν δραχμές, που δεν θα αξίζουν πολύ.

Αυτό θα είναι το τέλος του ευρώ. Με έναν κρότο και ένα bank run. Δεν ήταν να τελειώσει έτσι όμως. Κανονικά δεν έπρεπε να τελειώσει καθόλου. Όπως αντιλέγει ο Barry Eichengreen, το ευρώ είναι χωρίς επιστροφή, γιατί ακόμα και το να μιλάς για έξοδο, θα μπορούσε να ξεκινήσει τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση από όλες, και αυτό σε αποτρέπει από το να το κάνεις. Αλλά τί συμβαίνει όπως ρωτά ο Krugman, αν έχεις ήδη τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση από όλες; Μπορεί να είναι επειδή, αν και διατείνεσαι ότι θέλεις να μείνεις στο ευρώ, οι αγορές νομίζουν ότι οι πολιτικές σου θα σε οδηγήσουν έξω από αυτό. Τότε δεν σε κρατάει τίποτα μέσα, γιατί κατευθύνεσαι ήδη έξω. (Η ελευθερία είναι άλλο ένα όνομα για το όταν δεν θα μείνουν άλλες τράπεζες να χάσουμε). Οπότε αυτό που μπορεί να έχουμε εδώ είναι αποτυχία επικοινωνίας. Η Ευρώπη, μπορεί να πει, κοίτα, δεν μπορείς να φύγεις από το ευρώ γιατί οι τράπεζες σου έχουν καταρρεύσει ήδη. Και η Ελλάδα μπορεί να πει, κοίτα, μπορούμε να φύγουμε από το ευρώ, γιατί οι τράπεζες κατέρρευσαν ήδη. Στο χειρότερο σενάριο, αυτή η ακροσφαλής διπλωματία, μπορεί να μας οδηγήσει εκεί που δεν θέλει κανείς : ένα αναστρέψιμο ευρώ.

Το να σωθεί η Ελλάδα είναι ένας Ηράκλειος, αλλά όχι Σισύφειος άθλος. Δύσκολο, αλλά δυνατό. Πρώτα η Ευρώπη θα πρέπει να χαμηλώσει τα επιτόκια και να επιμηκύνει τις αποπληρωμές του ελληνικού χρέους. Και ύστερα πρέπει να δώσει περισσότερο χρόνο στην Ελλάδα, να πετύχει τους στόχους της για τον προϋπολογισμό, όπως η Γαλλία έδωσε στον εαυτό της, σαν έναν διακριτικό τρόπο να μετακινηθεί η λιτότητα σε ένα μέλλον, που δεν θα έρθει ποτέ. Αυτά τα δύο μαζί, θα μπορούν να ρίξουν το πρωτογενές πλεόνασμα της Ελλάδας, από το 4,5% που υποτίθεται ότι πρέπει να φτάσει, σε περίπου ας πούμε 2,5%. Αυτό δεν θα κάνει καμία διαφορά στην Ευρώπη, αφού δεν θα χρειαστεί να δώσει λεφτά, αλλά θα κάνει μεγάλη διαφορά για την Ελλάδα.

Η Ευρώπη θα μπορούσε να το αποδεχτεί αυτό, γιατί η Ελλάδα θα συνέχιζε να απαγγέλει το αγαπημένο μάντρα των υπέρμαχων της λιτότητας. Συγκεκριμένα η Ελλάδα θα συμφωνούσε να συνεχίζει να παίζει δημοσιονομικό θέατρο για την πλήρη αποπληρωμή του χρέους, αλλά δεν θα αποκύρηττε το πρόγραμμα λιτότητας της. Αλλά η Ευρώπη, θα χρειαζόταν περισσότερα από αυτό. Θα χρειαζόταν η Ελλάδα να κόψει κρατικές ρυθμίσεις, αν πρόκειται να μειώσει την περικοπή δαπανών. Δεν θα υπήρχε έλλειψη από πράγματα που θα μπορούσαν να κάνουν, αφού οι ελληνικές αγορές είναι ο λόγος που υπάρχει ο όρος «αρτηριοσκληρωτικός».  Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει συνέχιση των ιδιωτικοποιήσεων που σταμάτησαν. Ή να μετατραπεί το σύστημα προμηθειών του δημοσίου σε κάτι άλλο από δικαιολογία για δωροδοκία. Ή όπως το έθεσε φιλόδοξα ο νέος υπουργός οικονομικών, να προσπαθήσουν «να καταστρέψουν το ελληνικό ολιγαρχικό σύστημα«.(Όπως επισημαίνει ο Alan Beattie, αυτό είναι το ίδιο δομική μεταρρύθμιση όσο και το να κάνεις πιο εύκολες τις απολύσεις). Απλά πρέπει να είναι κάτι. Με αυτό τον τρόπο η Ευρώπη μπορεί να πει ας αφήσουμε την Ελλάδα να σπαταλήσει περισσότερα, αφού κάνει περισσότερες μεταρρυθμίσεις.

Το θέμα είναι η Ευρώπη να κάνει ότι μπορεί έτσι ώστε το Κουτί της Πανδώρας που λέγεται Grexit να παραμείνει κλειστό. Δεν ξέρεις ποτέ ποια άλλα λογοπαίγνια μπορεί να ξεπεταχτούν, όπως «Spanic». (Αυτό είναι σύντμηση για Spanish panic- Ισπανικός πανικός). Πολύ άσχημα πράγματα.

Μετάφραση : La Scapigliata